Historia

Zawada to mała miejscowość należąca do gminy Pruszcz w województwie kujawsko-pomorskim. Ma ona około 470h. Są to głównie pola. Wieś ta liczy około 170 mieszkańców i 55 domów mieszkalnych. Na przełomie lat obraz Zawady ulegał licznym zmianom.

Na tej stronie poznasz historię Zawady oraz dzieje pałacyku, wiatraku, olejarni, cmentarza, świetlicy oraz OSP.

Poznaj niezwykłą historię Zawady...

Krótki rys historyczny

W 1475 roku Zawada nie była typową wsią, raczej trudnym do przejścia miejscem. Dlatego nie ma dużo wzmianek o tym terenie w XV wieku.

Do 1900 roku Zawada była majątkiem. W II połowie XVIII wieku jej właścicielem był Józef Moszczeński, syn wojewody inowrocławskiego. Jednakże w wyniku konfiskaty za udział w powstaniu kościuszkowskim (1794 rok) stracił swe dobra, tj. m.in. Zawadę.

Ciekawostką jest, iż Zawada, jaką znamy dzisiaj, powstała z połączenia dwóch majątków: Zawada oraz Berlinek. Folwark Berlinek obejmował swoim zasięgiem teren leżący niedaleko Szosy Gdańskiej.

W 1905 roku ok. 22% ludności to Polacy, 78% - Niemcy. Wśród całej społeczności jedynie 22% wyznawało wiarę chrześcijańską.

W 1902 roku nastąpiła parcelacja. W Zawadzie mieszkała wtedy jedna rodzina żydowska. Nie miała spokojnego życia. Do wsi przyjechali obywatele niemieccy. Miejscowości nadali swoją nazwę - Hasenau. Ich przyjazd miał swoje dobre strony: budowali nowe instytucje oraz budynki nastawione na przemysł, np.: sklepy, wiatrak, olejarnię, itd. Właśnie Niemcy jako pierwsi włączyli Berlinek w granice Hasenau, jednak nie na długi czas. Mapy z 1913 roku wskazują na odrębny status folwarku pod nazwą Berlinshen. 

Po zakończeniu I Wojny Światowej Niemcy musieli przyjąć obywatelstwo polskie, inaczej musieliby opuścić Zawadę. Przez liczne wyprowadzki obcokrajowców Polacy zaczęli powracać do swojej rodzimej miejscowości.

Do wybuchu II Wojny Światowej (1939 rok) w Zawadzie mieszkało 23 rodziny polskie i 23 niemieckie. Żyły one na gospodarstwach. W czasie okupacji Niemcy wysiedlili część mieszkańców polskich do generalnej guberni. Był to teren zamieszkiwany tylko przez Polaków. Po II Wojnie Światowej starsi obywatele Zawady wrócili, a wrogów niemieckich wygonili ze wsi. 

Do teraz uchowało się 36 gospodarstw z tamtych czasów.

Nie wiadomo, kiedy doszło do ostatecznego połączenia Zawady z Berlinkiem. Warto wspomnieć, iż droga między nimi została wybudowana dopiero podczas II Wojny Światowej. Co ciekawe, do dziś na wielu wojskowych mapach można znaleźć Berlinek jako dzielnicę Zawady.

Pałacyk

Ozdobą Zawady jest pałacyk powstały w 1895 roku. Jego pierwszym właścicielem był Niemiec Blykert. Od 1914 roku zajmował się nim polski generał.  Później przejął go pan Kłobuchowski. W 1928 roku pałacyk przeszedł w spadku na jego córkę, później Pawlakową. Następnie budynek dostał się w ręce Tadeusza Łukaszka.  Dzisiaj władają tym sporym majątkiem jego synowie. Są to: Marian Łukaszek, lekarz z Bydgoszczy i Ryszard Łukaszek, inżynier z Krakowa.

Pałacyk w czasie wojny służył nie tylko jako mieszkanie. Znajdował się tam szpital polowy. Odbywały się tam również wesela rodzinne.

Obecnie trwają tam prace remontowe związane z odnowieniem tego wiekowego zabytku. Budynek służy tylko jako mieszkanie i niestety nie posiada unikatowych antyków z końca XIX wieku.

Wiatrak

Około w roku 1930 w Zawadzie został zbudowany wiatrak. Była to duża pomoc dla okolicznych mieszkańców. Jednak szczęście i pewnego rodzaju zaszczyt nie trwały długo. Podobno podczas wichury ludzie próbowali zatrzymać go specjalnymi hamulcami, lecz niestety się przełamał.

Obecnie wiatrak jest już doszczętnie rozebrany. W domu, gdzie znajdowała się ta mała przetwórnia, mieszka teraz Janusz Karczmarczyk ze swoją rodziną.

Olejarnia

W Zawadzie znajdowała się kiedyś olejarnia. Wytwarzano tam głównie olej rzepakowy. Pierwszym właścicielem był pan Klern, następnie pan Jaworski.

W tej chwili mieszka tam Zygmunt Warchoł.

Mały przemysł

Przed rokiem 1914 Zawada była bardzo dobrze rozwinięta przemysłowo. Istniały wtedy: 3 sklepy spożywcze, 1 odzieżowy i mała wytwórnia ręczników.

Niestety, do dzisiejszych czasów z całego dobytku nie zachowało się ani jedno przedsiębiorstwo.

Cmentarz

W Zawadzie znajduje się cmentarz, który był jeszcze przed II Wojną Światową. Chowani tam byli ewangelicy i Niemcy. W 2005 roku odbyła się ekshumacja zwłok. Grupa badawcza odkryła tam 21 żołnierzy polskich i niemieckich. Do dzisiaj zachowało się kilka grobów. 

Świetlica

Historia świetlicy

Ochotnicza Straż Pożarna

Poznaj historię OSP